|
|
||||
Historia i kalendarium dziejów |
||||
|
|
||||
|
|
||||
3200-1800 p.n.e najstarsze ślady osadnictwa na terenie dzisiejszego Krotoszyna, pochodzące z neolitu (młodszej epoki kamienia) 1405 pierwsza wzmianka pisana o wsi Crothoszino 1414 najstarsza informacja o mieście, założonym przez Wierzbiętę Krotoskiego herbu Łodzia (wcześniej uczestnika bitwy pod Grunwaldem) na terenie osad Banów (Bonów), Oraczewice i Rybaki - w sąsiedztwie dotychczasowej wsi, którą zaczęto nazywać Starym Krotoszynem 1415 nadanie nowej osadzie magdeburskiego prawa miejskiego przez Władysława Jagiełłę; aż do rozbiorów leżało ono w powiecie pyzdrskim i woj. kaliskim 1419 ufundowanie w pobliżu siedziby właściciela kościoła św. Piotra i Pawła, przy którym istniała szkółka parafialna 1453 pożar miasta; po nim 2 lipca król Kazimierz Jagiellończyk wydał w Piotrkowie dokument dla Krotoszyna, potwierdzający prawa miejskie, wyjaśniający pewne zawiłości prawne i ustanawiający targi tygodniowe co wtorek, a rocznych jarmarków 3 [...] po 3 dni. 1458 Krotoszyn zobowiązano do wysłania na wyprawę malborską 2 pieszych żołnierzy, a więc zaliczał się do miast bardzo małych (Koźmin wystawiał 20 żołnierzy, Kobylin - 10, Zduny - 2) przed 1526 przejście miasta na Niewieskich herbu Pomian (od 1453 r. byli współwłaścicielami Krotoszyna) 1570-1685 miasto w rękach rodziny Rozdrażewskich herbu Doliwa, należącej do najbogatszych w Wielkopolsce (w okolicy ich własnością był też Rozdrażew, Lutogniew, Benice, Kobierno, Tomice, Dąbrowa, Durzyn, Biadki, Gorzupia); w okresie reformacji kasztelan poznański Jan Rozdrażewski popierał braci czeskich 1579 dla przyspieszenia rozbudowy miasta Jan Rozdrażewski nadał mu różne przywileje i dobra, m.in. cegielnię 1628 osiedlenie się w Krotoszynie sporej grupy uciekinierów wyznania protestanckiego z Niemiec objętych wojną 30-letnią 1638 pożar miasta 1656 w czasie "potopu" szwedzkiego w lasach pod miastem ukrywały się oddziały partyzanckie, liczące do 4 tys. osób (głównie chłopów); zwalczające je wojska szwedzkie gen. Wrzesowicza złupiły i 5 lipca spaliły miasto (z wyjątkiem przedmieścia koźmińskiego), które potem długo odbudowywano 2 poł. XVII w. Krotoszyn otoczono wałem ziemnym z 3 bramami i fosą (umocnienia te zlikwidowano pod koniec XVIII w.) 07.10.1690 spalono na stosie Zofię Kowalkę, jej siostrę Magdę Sobkowską i Zofię Bojadłową z Rozdrażewa, posądzone o czary i przedtem torturowane 1692 właścicielem miasta został Franciszek Zygmunt Gałecki herbu Junosza - generał-adiutant wojsk królewskich i kuchmistrz koronny, później kolejno kasztelan kaliski i poznański, wojewoda inowrocławski, kaliski i poznański 28.06.1712 w czasie wojny północnej oddział starosty rawskiego Jana Grudzińskiego, stronnika króla Stanisława Leszczyńskiego (kilka tysięcy żołnierzy), wskutek szczupłości sił nie mogący podjąć akcji zaczepnej, został pobity pod miastem przez popierające Augusta II wojska polsko-saskie pod dowództwem Brzuchowieckiego 1725-51 miasto należało do Józefa Potockiego herbu Pilawa, wojewody kijowskiego i hetmana wielkiego koronnego (najbogatszego magnata Rzeczypospolitej wywodzącego się z jej wschodnich ziem), a później jako dożywocie do wdowy po nim - Ludwiki z Mniszchów 15.08.1728 Józef Potocki wydał statut miejski porządkiem zwany, w 43 punktach szczegółowo regulujący życie miasta (po półtora roku poszerzony o dalszych 17 artykułów) poł. XVIII w. miasto liczyło 4 tys. mieszkańców; na przedmieściach istniało ok. 50 wiatraków 1767 zjazd szlachty wielkopolskiej, zakończony zawiązaniem 27 maja konfederacji sprzeciwiającej się reformom 19-22.07.1774 kolejny wielki pożar niszczy prawie całą zabudowę Rynku i wschodnią część miasta 1779 przez podstawione osoby dobra krotoszyńskie zakupił król pruski Fryderyk II; na najstarszym zachowanym planie Krotoszyna oprócz zabudowy miejskiej i rezydencji właścicieli widoczna jest manufaktura (folusz i farbiarnia) w rejonie zbiegu obecnych ulic Kobylińskiej i Mickiewicza oraz duży staw farbiarski między zakładem a klasztorem trynitarzy 1788 w mieście pracowało 16 warsztatów sukienniczych 1793 w II rozbiorze Polski przejście pod zabór pruski; wprowadzenie obcej administracji, utworzenie powiatu krotoszyńskiego 1800 Krotoszyn liczył 4318 mieszkańców 1819 przejście miasta i okolicznych dóbr w ręce księcia Karola von Thurn und Taxis z Ratyzbony jako odszkodowanie za dochody z poczty w Nadrenii; z czasem pojawiło się pojęcie tzw. księstwa krotoszyńskiego (Fürstenthum Krotoschin), obejmującego także Sulmierzyce, Odolanów, 48 wsi, kilka folwarków i rozległe lasy; pod opieką niemieckich właścicieli nastąpiła stopniowa germanizacja miasta 1836 powstała szkoła powiatowa (Kreisschule) - pierwsza w mieście szkoła średnia, w 1854 r. przekształcona w gimnazjum 1841 kolejny wielki pożar miasta, po którym rozpoczęto w mieście na szerszą skalę wznosić domy murowane 30.03.1848 zajście w oberży Grzegorza na Nowym Rynku: Niemcy i Żydzi zaatakowali obradujący komitet polski; uratował go oddział wojskowy, ale Polacy musieli przenieść swą działalność do Koźmina 1852 miasto liczyło 7787 mieszkańców i było czwarte co do wielkości w rejencji poznańskiej; rozwijał się w nim przemysł (m.in. browar i cegielnia parowa) 1865 uruchomiono gazownię miejską 1871 założenie Towarzystwa Przemysłowego św.Józefa - zasłużonej organizacji gospodarczej, działającej również na polu narodowym; później powstały inne stowarzyszenia, które skutecznie podtrzymywały ducha polskiego w okresie nasilonej germanizacji 1872 powstał polski bank spółdzielczy 30.06.1875 uruchomienie lini kolejowej Jarocin-Oleśnica, dzięki której rozpoczął się okres intensywniejszego rozwoju miasta 01.10.1888 otwarto linię kolejową Leszno-Ostrów Wlkp. koniec XIX w. rozbudowa miasta w wyniku rozwoju gospodarczego; Krotoszyn uważano za ośrodek dobrze uprzemysłowiony 1896 powstało koło "Sokoła" - towarzystwa gimnastycznego (najstarszej organizacji sportowej w mieście), ale także stowarzyszenia o charakterze narodowym 1901 początki budownictwa spółdzielczego; uruchomienie wodociągu zasilanego ze źródeł podziemnych na południe od miasta 1908 otwarto seminarium nauczycielskie (później liceum pedagogiczne), kształcące nauczycieli (z przerwą w latach 1914-21 i 1939-45) do 1970 r. 1910 w Krotoszynie mieszkały 13064 osoby 07.12.1918 powstała polska organizacja harcerska 01.01.1919 oswobodzenie miasta przez kompanię powstańców z Pleszewa, wspieranych przez pociąg pancerny "Poznańczyk"; przez cały okres powstania wielkopolskiego istniało zagrożenie miasta od południa (najsilniejszy atak niemiecki 16 lutego) 1919-39 zmniejszone znaczenie gospodarcze miasta, stagnacja w przemyśle związana z przygranicznym położeniem 1920 założenie spółdzielni budowlano-mieszkaniowej 1921 po stratach wojennych i wyjeździe znacznej liczby Niemców zaludnienie miasta spadło do 11065 osób 1927 przejęcie przez Skarb Państwa dóbr krotoszyńskich - przekazanie terenów leśnych Lasom Państwowym, parcelacja znacznej części gruntów rolnych 1928 uruchomienie elektrowni miejskiej 1931 miasto zajmowało obszar 22,13 km2 i liczyło 12962 mieszkańców1939 zaludnienie Krotoszyna wzrosło do 14135 osób 01.09.1939 od wczesnego rana ostrzeliwanie Krotoszyna przez artylerię niemiecką z rejonu Cieszkowa (uszkodzono kościół farny, budynki sądu i poczty oraz szereg domów mieszkalnych), a następnie natarcie odparte na przedpolu miasta przez żołnierzy 56 pułku piechoty; po wycofaniu polskich oddziałów Niemcy zajęli miasto 3 dni później; w koszarach utworzono obóz przejściowy dla jeńców polskich, przez który przeszło 4,5 tys. uwięzionych żołnierzy 02.09.1939 zbombardowanie w Kole pociągu z ewakuowanymi mieszkańcami Krotoszyna (zginęło ok. 300 osób) 23.01.1945 oswobodzenie miasta przez oddziały 4 armii pancernej 1 Frontu Ukraińskiego, przy współudziale ponad 50 miejscowych ochotników (trzech z nich poległo); na zachód od Krotoszyna szereg zaciętych potyczek oddziałów pancernych radzieckich i niemieckich 1945-47 w okresie zagospodarowywania Ziem Odzyskanych Krotoszyn sprawował początkowo patronat nad pobliskim Miliczem, a później nad Gorzowem Wlkp. (wspólnie z Wągrowcem) i Pyrzycami; z miasta i powiatu wyjechało tam 2 tys. osób 1946 miasto liczyło 13748 mieszkańców 1956 rozpoczęcie wznoszenia osiedla w rejonie ulic Wiśniowej i Robotniczej, które zapoczątkowało szeroko później rozwinięte budownictwo jednorodzinne w mieście 1961 uruchomienie dużej proszkowni mleka 1964 zaludnienie Krotoszyna przekroczyło 20 tys. osób 1973 utworzenie gminy Krotoszyn 29.08.1974 otwarto Dom Usług przy ul. Słodowej 23.01.1975 oddanie do użytku nowej, obszernej siedziby biblioteki przy ul. Benickiej (w 1986 r. otrzymała ona imię Arkadego Fiedlera, znanego podróżnika i pisarza) 1975 likwidacja powiatu krotoszyńskiego; miasto włączono do nowo utworzonego województwa kaliskiego i powiązano z gminą w jedną jednostkę administracyjną 1976 otwarcie szkoły muzycznej 1978 1982 przekazanie do użytku hali sportowo-widowiskowej LKS "Ceramik" 24.09.1987 rozpoczęły kursowanie pociągi elektryczne do Ostrowa Wlkp.; później zelektryfikowano linie do Jarocina i Oleśnicy 1994 Krotoszyn liczy 29 tys. mieszkańców i jest trzecim co do wielkości miastem woj. kaliskiego; jego obszar wynosi 2255 ha, a w granicach miasta leży też 124 ha terenów leśnych 1997 Miasto i Gmina Krotoszyn liczy ponad 41 tys. mieszkańców (miasto - 29838, co stanowi 72,45%, wieś - 11347, co stanowi 27,72%) i zajmuje 259 km2 powierzchni (miasto - 23 km2, wieś - 236 km2, gęstość zaludnienia - 156 osób/km2) 1989
1992
1994 1995 1996 1997 1998
1999 2000 2001 2002
2003 2004
2005 2006 2007
Źródło: |
